Kawałek Jadeitu

2006/2007
wideo found footage
czas: 8’03”
z serii Gra z przemieszczającymi się zwierciadłami – część pierwsza

W pracy Kawałek Jadeitu Burska wykonuje analityczne operacje zestawiania na trzech „modułach” filmowych. Elementem łączącym jest aktor (Jeremy Irons) oraz melodramatyczna fabuła trzech filmów, w których wystąpił (Chińska szkatułka Wayne’ a Wanga, Lolita Adriana Lyne’ a i Skaza Louisa Malle’ a). We wszystkich mamy do czynienia z „melodramatyczną filmizacją” emocji nie mających za wiele wspólnego z realnym życiem. Możemy stwierdzić, że Burska stosując typowe dla sztuki zawłaszczenia techniki montażu rozwarstwia tekst analizowanych filmów i ujawnia to, co ukrywają. A że tworzy swe dzieło po tzw. „zwrocie kinematograficznym”, więc mamy jeszcze zaburzone proporcje pomiędzy fascynacją analizowanym obszarem, a jego krytyką (oczywiście na rzecz fascynacji). Jednak wydaje mi się, że Burska wprowadza do tego znanego i dość powszechnego, w polu krytycznej sztuki wideo, modelu znaczącą innowację. Mianowicie rozmywa granice pomiędzy strategiami kina strukturalnego polegającego na skupieniu na formalnych jakościach obrazu (na specyficznym odrzuceniu jego nadmiernej tekstualności) oraz sztuką zawłaszczenia, która dąży do specyficznej nadprodukcji tekstu w toku dekonstrukcji analizowanego filmu. Te dwie strategie wyznaczają najpopularniejsze wektory rozwoju filmów found footage, ale pozostawały do tej pory osobno.

Burska łączy te strategie traktując treść analizowanych przez siebie filmów jako element ściśle formalny. Wiąże się to z całościowym ujęciem problematyki emocji w filmie. Burska poprzez generatywne operacje na treści analizowanych filmów z Jeremy Ironsem, sprawia, że ich wymiar emocjonalny (który zdaje się być przede wszystkim historią miłosną) zaczyna zyskiwać czysto formalny kontekst. Według mnie jest to ciekawa operacja w duchu strategii sztuki analitycznej i minimalistycznej lat 60 i 70. Jednakże ze znaczącą innowacją, bowiem tam podział na formę i treść był dość restrykcyjnie przestrzegany. Burska poprzez modularne niemal matematyczne operacje zestawiania i dekompozycji intensyfikuje widzialność, w specyficzny sposób prześwietla dany motyw, traktując go jako palimpsest złożony z wciąż tych samych elementów. Uwypukla tym samym jego czysto formalny status i daje w ten przewrotny sposób efekt dystansacyjny. Efekt ten zawiera się w operacjach, które autonomizują treść filmu. Ta autonomia związana z traktowaniem treści jako elementu formalnego jest rodzajem krytyki, punktu oporu względem nadmiernej automatyzacji naszych reakcji zarówno w kontekście profesjonalnego kina fabularnego, jak i sztuki wideo operującej strategią dekonstrukcji i nadprodukcji tekstu.

fragment tekstu Treść jako element formalny. O Kawałku Jadeitu Bogny Burskiej Łukasza Rondudy, katalog Filmy. Bogna Burska, red. Aleksandra Grzonkowska, wyd.: Instytut Sztuki Wyspa, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki, BWA Zielona Góra, Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, 2014

praca w kolekcji Łódzkiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych

źródła:

Chinese Box reż. Wayne Wang
Damage reż. Louis Malle
Lolita reż. Adrian Lyne