2010/2011
wideo found footage
czas: 109’
konsultacje Michał Januszaniec

Pośród wizerunków władców nowożytnej Europy ikonografia Elżbiety I Tudor zasługuje na szczególną uwagę. Oczywiście, każdy panujący rozumiał znaczenie symboliki i reprezentacji władcy. To było jedno z głównych narzędzi ustanawiania hierarchicznego, wertykalnego kierunku komunikowania relacji władzy dla poddanego. Elżbieta była niezwykle świadoma siły wizerunków, również z uwagi na niewyobrażalny ówcześnie obraz władczyni na tronie (nie mężczyzny), starannie go kształtowała i kontrolowała. W porównaniu z innymi długo panującymi władcami nowożytnej Europy (chociażby ze współczesnym Elżbiecie królem Hiszpanii – Filipem II Habsburgiem) jej portretów jest niewiele. Większość z nich to frontalne przedstawienie królowej w glorii Królowej Dziewicy. Natomiast rzadkie są ujęcia „prywatne”, np. Elżbieta grająca na lutni (koniec XIV wieku) pędzla Nicholasa Hilliarda. W Tysiącu śmierci Burska dodaje katalog filmowej ikonografii Elżbiety, szczególnie upodobanej przez brytyjskich reżyserów seriali fabularnych i paradokumentalnych w XX wieku.

Filmy, z których artystka zmontowała swój film, pozwoliły również „uczłowieczyć” królową Elżbietę I i wzbogacić jej legendę o nowe atrybuty. Widzimy sytuacje prywatne, walkę z konwenansami, wahania i słabości (wypowiadane słowa: „Czy ja jestem z kamienia?”), starzenie się i obsesyjne usuwanie luster. Wszystko to, czego brakowało we wcześniejszej ikonografii, a co kompensowane było dotąd historyzującymi fantazjami literackimi. Materiał, na którym pracowała artystka wskazuje na niesłychaną spójność legendy królowej – te same gesty, słowa i akcje płynnie przechodzą z jednego filmu w inny, z jednej aktorki na inną. Katalog podobnych gestów protagonistki sugeruje precyzyjnie wypracowaną ikonografię. Historię pozornie rozbijają, ale też i dopełniają twarze różnych aktorek, które „ofiarowują” swoją twarz ukrytemu za nimi pierwowzorowi.

fragment tekstu Przeszłość jako miejsce fantazji. O przedstawieniach historycznych na marginesie filmów found footage Bogny Burskiej Stanisława Rukszy, katalog Filmy. Bogna Burska, red. Aleksandra Grzonkowska, wyd.: Instytut Sztuki Wyspa, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki, BWA Zielona Góra, Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, 2014

źródła:

Anne of the Thousand Days reż. Charles Jarrott

Elizabeth reż. David Starkey/Mark Fielder

Elizabeth reż. Shekhar Kapur

Elizabeth I reż. Tom Hooper

Elizabeth R reż. Roderick Graham

Elizabeth: The Golden Age reż. Shekhar Kapur

Fire Over England reż. William K. Howard

Gunpowder, Treason and Plot reż. Gillies MacKinnon

Henry VIII reż. Pete Travis

Mary of Scotland reż. John Ford/Leslie Goodwins

Mary, Queen reż. Scots by Charles Jarrott

Orlando reż. Sally Potter

The Other Boleyn Girl reż. Justin Chadwick

The Private Lives of Elizabeth and Essex reż. Michael Curtiz

Shakespeare in Love reż. John Madden

The Six Wives of Henry VIII reż. Mary Cranitch/David Starkey

The Six Wives of Henry VIII reż. Naomi Capon/John Glenister

The Tudors season 2 reż. Michael Hirst

The Virgin Queen reż. Coky Giedroyc

Young Bess reż. George Sidney