2011
wideo found footage
czas: 19’
konsultacje Michał Januszaniec

Doskonałą alegorią gestu, jaki wykonuje Burska w swym found footage, jest scena otwierająca jej film, pochodząca z popularnego w latach 80. Serialu Stanisława Barei Alternatywy 4. Dwaj mężczyźni próbują wnieść do mieszkania w bloku ogromną, wyraźnie zbyt dużą, kopię płótna Matejki w solidnej drewnianej ramie. Jednak okazuje się, że tak wielki obraz nie mieści się w zaprojektowanym dla zwyczajnych mieszczan metrażu, dlatego ostatecznie dostawcy zostawiają go na klatce schodowej, blokując wyjścia z mieszkań. Żeby wydostać się na korytarz, obraz trzeba przesunąć, zrobić sobie jakoś miejsce w świecie, w którym skromna, codzienna przestrzeń mieszkalna została zawalona arcydziełem polskiego malarstwa. Dokładnie taki problem ilustruje cały film Burskiej.

Film artystki jest próbą przewietrzenia Grunwaldu, stworzenia w jego zmultiplikowanym wizerunku na tyle dużych szczelin, żeby można było przez nie oddychać. Narzędziem tego aktu wietrzenia jest oczywiście montaż. Wiadomo, że składa się on zarazem z momentu cięcia i łączenia, separacji i zszywania. Jednocześnie może też służyć do wytwarzania wrażenia ciągłości (dzieje się tak w większości klasycznych filmów fabularnych), jak i do wybijania widzów z iluzji. Burska wybiera tę drugą opcję, ale przeciwstawia się tym samym czemuś znacznie bardziej rozległemu i przytłaczającemu niż taka lub inna fikcyjna opowieść. Bitwa pod Grunwaldem odsłania przed widzem nabrzmiały ideologiczny koncept, którego instancje podawcze znaleźć można niemalże wszędzie. To nie jedna figura, ale cały kompleks emocjonalnych i zmysłowych bodźców rozpisanych na różne media i platformy przekazu. To jawne i ukryte, wielkie i drobne mechanizmy wtłaczania uczestników popkultury – czy po prostu współczesnych Polaków – w wielki mit zderzenia cywilizacji, niepodległościowej walki, ostatecznego dowodu nieskorumpowanego męstwa.

W swoim filmie Burska re-konstruuje przebieg bitwy w sposób linearny: od jej początku, gdy Jagiełło spogląda na puste jeszcze pole, przez scenę z dwoma mieczami, aż po dobijanie rannych po zakończonym już starciu armii. Ta opowieść jest jednak zlepkiem najróżniejszych obrazów pochodzących ze wszystkich wspomnianych wcześniej źródeł. Zarówno w warstwie wizualnej, jak i – co bardzo istotne – dźwiękowej zamiast poczucia ciągłości artystka wzmaga dezorientację, wybija nas z rytmu, kontaminuje kolejne przedstawienia grunwaldzkiej potyczki. Oglądamy więc kawałek klipu promocyjnego gry na PlayStation zaraz potem pomnikowe oblicze Jagiełły z Krzyżaków Forda, a za chwilę śledzimy szarżę klocków Lego czy rekonstruktorów poprzebieranych za średniowiecznych rycerzy. Podniosłość bitwy nieustannie zderza się z zamierzoną ironią Burskiej, która jednak często odsyła do niezamierzonej śmieszności rycerskiej propagandy. Polacy śpiewają dumnie Bogurodzicę, Krzyżacy odpowiadają swoją Lorelei, a we wszystko znowu włączają się ludziki Lego z dorysowanymi czarnymi kropkami, mającymi odwzorowywać śpiewające usta. Muzyka z kina przygodowego, mająca podbijać bębenek emocji, zderza się nagle z rosyjskim komentarzem do gry albo fragmentem reklamy czy niezbyt dobrze zgranym dźwiękiem z pola bitwy. Jakbyśmy szukali stacji radiowej, odkrywając, że na wszystkich kanałach grają to samo, ale ideologiczny komunikat i tak musi borykać się z serią szumów i zakłóceń.

fragment tekstu Przewietrzyć Grunwald Pawła Mościckiego, katalog Krew i cukier. Prace 2000-2021, Wyd.: Gdańska Galeria Miejska, Trafostacja Sztuki w Szczecinie, Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku 2021

źródła:

Alternatywy 4 – Profesjonaliści reż. Stanisław Bareja

Alternatywy 4 – Wesele reż. Stanisław Bareja

Battle of Grunwald _ Žalgirio mūšis Medieval Total War 2 Kingdoms Audrius322

Bitwa pod Grunwaldem (Battle of Grunwald) Medieval II Total War MrSandokan87

Bitwa pod Grunwaldem reż. Bogusław Wołoszański

Bitwa pod Grunwaldem FINAŁ – Gothic 2 NK (Gothic 2 – Schlacht bei Tannenberg [1410] FINAL) Kruk 94

Bitwa Pod Grunwaldem (medieval 2) Studio Piratów Khorinis Dyzmen1993

Bitwa pod Grunwaldem – Medieval II HetmanKoronny1

GRUNWALD 1410 – Klocki COBI Thecobicobi

Grunwald 1410-2010 Kubica2548

Grunwald 1410-2010 Platige Image reż. Tomasz Bagiński

Grunwald 2009 w pigułce Cricot

Grunwald 2010 TVP Historia

Grunwald Event LibertinePL

Grunwald – Walka 600lecia Platige Image reż. Tomasz Bagiński

Historia Polski reż. Tomasz Bagiński

Inscenizacja Bitwy pod Grunwaldem 2011 Olsztyn24

Jeszcze raz, jeszcze dziś Armia 

Krzyżacy reż. Aleksander Ford

The Largest Medieval Lego Battle HistoryBricks

Lithuanian Vodka Original autor Stumbras 1906

Medieval 2 Total War_Bataille de Grunwald naxzul666

Medieval 2 Total War Grunwald II Paragon naxzul666

Medieval 2 total war teutonic order vs poland ThomKiller

Of Dust And Steel Grunwald 1410-2010 Amadeusz Andrzejewski

Spot zwiastujący projekt rekonstrukcji obrazu Jana Matejki w wersji trójwymiarowej Platige Image Tomasz Bagiński