tekst i reżyseria: Bogna Burska
występuje: Klara Bielawka
czas: 50 min.
kuratorka: Emilia Orzechowska (2015/16)
prezentacja: Teatr na Plaży w Sopocie – Festiwal ARTLOOP 4 2015/16, BWA Zielona Góra 2015, Galeria Szara w Warszawie 2022, CSW Łaźnia w Gdańsku 2023
fot. Bogna Kociumbas, Michał Szlaga, Joanna Rzepka

„Porażka jest w kapitalizmie tabu i zarazem jest nieunikniona” – pisała Agata Pyzik. Przez to staje się właściwie nie porażką, a nieuchronnym, systemowym defektem. W monodramie Przyjemna i pożyteczna (2015) opowieść kelnerki zacina się jak zawieszony komputer. Bohaterka kilkukrotnie powtarza to samo zdanie, podkreślając żmudność rutynowych aktywności wykonywanych podczas sezonowej, letniej pracy w Sopocie. Utwór dotyczy krytyki neoliberalnej wiary w sukces i produktywność, pokazuje także, że wykluczenie ekonomiczne zwykle ma płeć. Dobitnym przykładem neoliberalnego absurdu staje się tu zwolnienie sprzątających na uniwersytecie pań i zatrudnienie w ich miejsce studentów prawa na umowę zlecenie. Hipsterskie lokale wcale nie zostają bez winy w umacnianiu nierówności: Pracowała też w kilku knajpach dla nowoczesnej, lewicującej, a przynajmniej dobrze ubranej młodzieży i wiecznie młodych intelektualistów w samym centrum stolicy, ale tam też nie płacą na czas. A za zbitą szklaną miskę potrącają 60 złotych, czyli 8 razy więcej niż ta miska kosztuje w IKEI. […] trzeci raz zwolniono ją przez telefon, szefowa po psychologii w fikuśnym turbanie i butach od młodych polskich projektantów orżnęła ją na 400 złotych, każąc się jej jednocześnie zastanowić nad sobą i swoją przyszłością”. Kolejna firma, Robax, po setkach pozwów od pracowników reguluje już podstawowe kwestie, ustala z pracownikami zakres obowiązków i regularnie im płaci, a „aż” cztery z dziesięciu osób dostają umowę o pracę. Mój Boże, nie mam siły słuchać, że inni mają gorzej – podsumowuje główna bohaterka.

Tytuł monodramu – jak wspomniałam – odnosi się do powieści Rozważna i romantyczna Jane Austen, w której główną aktywnością kobiet jest polowanie na dobrą partię, co wcale nie jest łatwą pracą. Napisana dwieście lat temu powieść okazuje się zaskakująco aktualna, sytuacja ekonomiczna kobiet nie uległa od tego czasu tak wielkim zmianom, jak mogłoby się wydawać. Kobieta staje się w Przyjemnej i pożytecznej alegorią pracy (wykonuje realnie trudne i nieatrakcyjne zajęcia), będąc jednocześnie „przyjemną i pożyteczną” z punktu widzenia mężczyzny. Jedna z opisywanych postaci, wplątana w sieć przemocy ekonomicznej i społecznej, nie zdaje sobie z tego do końca sprawy, chociaż – w groteskowy sposób – doświadcza psychosomatycznych objawów, sugerujących, że nie czuje się komfortowo (podczas seksu z Jamesem ból w stopach staje się […] nieznośny).

fragment tekstu Dziwaczne praktykowanie wszystkich niedoskonałości świata. Tragigroteski Bogny Burskiej Wiktorii Kozioł, katalog Krew i cukier. Prace 2000-2021, Wyd.: Gdańska Galeria Miejska, Trafostacja Sztuki w Szczecinie, Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku 2021